ಪುರಾಣದ ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ, ವರ್ತಮಾನದ ಹೆಣ್ಣಿನ ಧ್ವನಿ!

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗದುಗಿನ ಪಂಡಿತ ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಸೆ.9ರ ರಾತ್ರಿ ನಡೆದ ‘ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ’ ನಾಟಕದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇವಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯ ರಂಗರೂಪವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪುರಾಣದ ನೆರಳಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ವರ್ತಮಾನದ ಹೆಣ್ಣಿನ ಅಂತರಂಗ, ನೋವು, ಪ್ರತಿರೋಧ, ಆತ್ಮಗೌರವ ಹಾಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮುಂದಿಟ್ಟ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಂಗಾನುಭವವಾಗಿತ್ತು.

ಡಾ. ಬೇಲೂರು ರಘುನಂದನ್ ಅವರ ರಚನೆ, ಹಿರಿಯ ರಂಗಕಲಾವಿದೆ ಡಾ. ಉಮಾಶ್ರೀ ಅವರ ಅಪೂರ್ವ ಅಭಿನಯ ಹಾಗೂ ಚಿದಂಬರ ರಾವ್ ಜಂಬೆ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನ ‘ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ’ಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ರಂಗಪ್ರಯೋಗವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿವೆ. ಕಥೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆಯಿದ್ದರೂ, ಆಕೆಯ ಸಂಘರ್ಷದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಇಂದಿನ ಹೆಣ್ಣಿನ ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ಕೇಳಿಸುವಂತಿತ್ತು.

ಪುರಾಣದ ಪಾತ್ರವಲ್ಲ; ಸಂಘರ್ಷದ ಪ್ರತೀಕ

‘ಯಯಾತಿ’ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ ಒಂದು ಪಾತ್ರ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಕೇವಲ ದಾಸಿಯಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರದ ಎದುರು ಅಸಹಾಯಕಳಾಗುವ ಮಹಿಳೆ, ಅವಮಾನವನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ, ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೋರಾಡುವ ಹೆಣ್ಣು ಹಾಗೂ ತಾಯ್ತನ–ಆತ್ಮಗೌರವದ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕುವ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿರೂಪ.

ಡಾ. ರಘುನಂದನ್ ಅವರು ಪುರಾಣವನ್ನು ಪುನರ್‌ಕಥನ ಮಾಡುವ ಬದಲು ಅದರೊಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರ, ವರ್ಣಭೇದ, ಪಿತೃಪ್ರಧಾನತೆ, ಪ್ರತಿರೋಧ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ನಾಟಕ; ಆದರೆ ಏಕಾಂಗಿಯಲ್ಲ

ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬರೇ ನಟಿಸಿದ್ದರೂ ಉಮಾಶ್ರೀ ಅವರ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ, ಯಯಾತಿ, ದೇವಯಾನಿ, ಕಚದೇವ, ರಾಜಮಾತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳ ಭಾವಲೋಕ ಜೀವಂತವಾಯಿತು. ಧ್ವನಿಯ ಏರಿಳಿತ, ದೇಹಭಾಷೆ, ಕಣ್ಣುಗಳ ಚಲನೆ, ಮುಖಭಾವ ಹಾಗೂ ಮೌನದ ಮೂಲಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅವರ ಅಭಿನಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿತು.

ನೋವಿನ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಮೂಡುವ ಮೌನ, ಅವಮಾನ ಎದುರಾದಾಗ ದೇಹಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಪ್ರತಿರೋಧ ಹಾಗೂ ತಾಯ್ತನದ ನೋವಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿನ ನಡುಕ—ಅವರ ಅಭಿನಯದ ಗಾಢತೆಯನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟವು.

ಪುರಾಣದೊಳಗೆ ವರ್ತಮಾನದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಹೆಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಯಾರದು? ಅವಳ ದೇಹದ ಕುರಿತು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಯಾರದು? ತಾಯ್ತನಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ? ಅವಮಾನವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದೇ ಹೆಣ್ಣಿನ ವಿಧಿಯೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ನಾಟಕದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತವೆ.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಸ್ತ್ರಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ರೂಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಇಲ್ಲಿ ವಸ್ತ್ರ ಕೇವಲ ವೇಷವಲ್ಲ; ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರದ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.

ಸೋತವಳಲ್ಲ; ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ

ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ ಅವಮಾನ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾಳೆ, ದಾಸಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ತಾಯಿಯಾಗಿ ನೋವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ತನ್ನೊಳಗಿನ ಮನುಷ್ಯತ್ವ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗೌರವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಇದೇ ಆಕೆಯ ನಿಜವಾದ ಗೆಲುವು.

‘ಒಡಲಾಳ’ದ ಸಾಕವ್ವನ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿರುವ ಉಮಾಶ್ರೀ, ‘ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ’ಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೆಣ್ಣಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ಅಭಿನಯ ಕೇವಲ ಪಾತ್ರಧಾರಣೆಯಲ್ಲ; ಪಾತ್ರದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅದರ ಮನಸ್ಸಾಗಿ ಹೊರಬರುವ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶದ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತದೆ.

‘ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ’ ಮುಗಿದರೂ ಅದರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಚಿಂತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದ ಈ ಪ್ರಯೋಗ ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಸೃಜನಶೀಲ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ನಾಟಕ ಮುಗಿದ ಮೇಲೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದು ಯಯಾತಿಯ ತಾರುಣ್ಯವಲ್ಲ; ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆಯ ಆತ್ಮಗೌರವ. ಅದೇ ನಾಟಕದ ಗೆಲುವು. ಅದೇ ಉಮಾಶ್ರೀ ಅವರ ಅಭಿನಯದ ಗೆಲುವು. ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾಳೆ.

— ಅಮೀರನಾಯಕ (ಕಲ್ಲಿಗನೂರ)
ಪಂಚಾಯಿತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿ, ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಲಕ್ಕುಂಡಿ