ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಥ ಹಾಗೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇದೆ.

ಪೂಜೆಯ ಧೂಪ, ದೀಪ ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯಗಳ ನಂತರ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗುವ ಆರತಿ, ಭಕ್ತಿಯ ಪರಮ ಹಂತವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವರ ಮುಂದೆ ಬೆಳಗುವ ಈ ದೀಪ ಕೇವಲ ಒಂದು ವಿಧಿವಿಧಾನವಲ್ಲ, ಅದು ಭಕ್ತರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದೈವಿಕ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆರತಿಯ ಜ್ಯೋತಿ ಮಾನವನ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಸಕಾರಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕರ್ಪೂರದ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ

ಆರತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕರ್ಪೂರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಕರ್ಪೂರ ಉರಿದಾಗ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರಗಿ ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಅವಶೇಷ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಆಸೆಗಳ ನಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ, ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ದೇವರಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಕರ್ಪೂರದ ದಹನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸುಗಂಧ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಕೆಲವು ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆರತಿ ಬೆಳಗುವ ಕ್ರಮ

ಆರತಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನಕ್ಕೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕ್ರಮವಿದೆ. ಶುದ್ಧ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಪೂರವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ ದೇವರ ಪಾದ, ಹೊಕ್ಕುಳ ಹಾಗೂ ಮುಖದ ಬಳಿ ಚಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಆರತಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿ ಆರಿಹೋಗದಂತೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕರ್ಪೂರವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ರೂಢಿಯಾಗಿದೆ.

ಪೂಜೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆರತಿಯ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ದೇವರ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಏಕ ಆರತಿ ಮತ್ತು ಪಂಚ ಆರತಿ ಎಂಬ ವಿಧಗಳಿದ್ದು, ಪಂಚ ಆರತಿಯನ್ನು ಪಂಚಭೂತಗಳ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕರ್ಪೂರ ಆರಿಹೋದರೆ ಅಶುಭವೇ?

ಆರತಿಯ ವೇಳೆ ಕರ್ಪೂರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಆರಿಹೋದರೆ ಅಥವಾ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದರೆ ಅದು ಅಶುಭವೆಂಬ ಭಯ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಇದು ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆ, ಕರ್ಪೂರದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ಸಹಜ ಘಟನೆ ಮಾತ್ರವಾಗಿದೆ.

ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಬರಿಗೊಳ್ಳದೇ ಮತ್ತೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ತಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದೇವರಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು ಭಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ; ವಿಧಿವಿಧಾನದ ಸಣ್ಣ ಅಸಮರ್ಪಕತೆಗಳಲ್ಲ ಎಂದು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಂಬಲಾಗಿದೆ.