ವಿಜಯದಶಮಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಅದು ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಒಳಿತಿನ ಶಕ್ತಿಯ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಪವಿತ್ರ ದಿನ.

ದುಷ್ಟತನಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯ ಹಾಡಿ, ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವವರಿಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಹಬ್ಬ ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿ, ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಡಗರದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ವಿಜಯದಶಮಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ.

ಅಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಹತ್ತನೇ ದಿನ ಆಚರಿಸುವ ವಿಜಯದಶಮಿಯು ಶರನ್ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಮಾಪನದ ಶುಭದಿನವಾಗಿದೆ. ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದುರ್ಗಾದೇವಿಯು ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ದಿನವಿದು. ಶುಂಭ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಭರಂತಹ ಅಸುರರ ವಿರುದ್ಧ ಆದಿಶಕ್ತಿಯು ಸಾಧಿಸಿದ ವಿಜಯವನ್ನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಟ್ಟತನ ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೊನೆಗೆ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ಕೇ ಜಯ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಹಬ್ಬ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾವಣನ ಸಂಹಾರ: ಒಳಿತಿನ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತ:

ವಿಜಯದಶಮಿಯೊಂದಿಗೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನ ವಿಜಯದ್ದು. ಸೀತಾಮಾತೆಯನ್ನು ರಾವಣನ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡಿಸಲು ಲಂಕೆಗೆ ತೆರಳಿದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ವಿಜಯದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ದೇಶದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ದಹಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ.

ರಾವಣನ ಹತ್ತು ತಲೆಗಳನ್ನು ಅಹಂಕಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ದುರ್ಗುಣಗಳ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ಒಳ್ಳೆಯತನದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಆಚರಣೆ ಸಾರುತ್ತದೆ. ದುಷ್ಟತನದ ವಿರುದ್ಧ ಒಳಿತು ಸಾಧಿಸಿದ ಗೆಲುವಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಾಂಡವರ ಅಜ್ಞಾತವಾಸ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡ ದಿನ:

ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಯಲ್ಲಿಯೂ ವಿಜಯದಶಮಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಪಗಡೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ಸೋತ ಪಾಂಡವರು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ವನವಾಸ ಮತ್ತು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅಜ್ಞಾತವಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಅವಧಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ವಿರಾಟನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೌರವರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಗೋಗ್ರಹಣದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿಜಯದಶಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಕಥೆಯು ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದೆ, ಸೂಕ್ತ ಸಮಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವ ಮನೋಭಾವದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.

ರಾಜ್ಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಭಿನ್ನ ಆಚರಣೆ:

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ದುರ್ಗಾದೇವಿ ಅಥವಾ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಕೂರಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ‘ಗೋಲು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯಂದು ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಶುಭಾರಂಭ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ದಿನ ಹೊಸ ವಿದ್ಯೆ ಅಥವಾ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವುದು ಶುಭಕರ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.

ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೂ ಬೆಸೆದ ಹಬ್ಬ:

ವಿಜಯದಶಮಿಯು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಳೆಗಾಲದ ಬಳಿಕ ಸುಗ್ಗಿಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ರೈತಾಪಿ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಈ ಹಬ್ಬ ಹೊಸ ಭರವಸೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕೃಪೆಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳು ಸುಖ-ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ವಿಜಯದಶಮಿಯು ದುಷ್ಟತನದ ವಿರುದ್ಧ ಒಳಿತು ಗೆಲ್ಲುವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಹಂಕಾರ, ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿ, ಸತ್ಯ, ನ್ಯಾಯ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಈ ಹಬ್ಬ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.