ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಅಂದಾಕ್ಷಣ ಗಣಪತಿ ಮೂರ್ತಿ, ಮೋದಕ, ಕಡುಬು, ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಆರತಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ಸಂಭ್ರಮ ಇಲ್ಲಿಗೇ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಚತುರ್ಥಿಯ ಮರುದಿನ ಗಣೇಶನ ವಾಹನವಾದ ಮೂಷಿಕನಿಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಈ ದಿನ ಕೆಲವರು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮೂಷಿಕನ ಮೂರ್ತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಕೃತಿ ತಯಾರಿಸಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೂವು, ಅರಿಶಿನ, ಕುಂಕುಮ, ನೈವೇದ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಣೇಶನ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೂಷಿಕನಿಗೂ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಚತುರ್ಥಿಯ ನಂತರದ ದಿನವನ್ನೇ ಮೂಷಿಕನಿಗೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟು ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಣೇಶನ ಜೊತೆ ಸದಾ ಇರುವ ಆತನ ವಾಹನಕ್ಕೂ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಭಾವನೆ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಿಂದಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ:
ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮೂಷಿಕನ ರೂಪ ತಯಾರಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಆಚರಣೆಗೂ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.
ನೈವೇದ್ಯದಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷತೆ:
ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೋಳಿಗೆ, ಕಡುಬು, ಹುಗ್ಗಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಷಿಕನ ದಿನದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೂ ವಿಶೇಷತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಯಲುಸೀಮೆಯ ಕೆಲವು ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಜಿ, ಮರಾಠ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥಿಯ ಮರುದಿನ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಗಣೇಶನ ವಾಹನವಾದ ಮೂಷಿಕನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಾವು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರವನ್ನೇ ದೇವರಿಗೂ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಗಣೇಶ ಭಕ್ತರಲ್ಲೂ ಈ ಆಚರಣೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ.
ಮೂಷಿಕನಿಗೂ ಯಾಕೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಗೌರವ?
ಗಣೇಶನ ವಾಹನವಾಗಿರುವ ಮೂಷಿಕನಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಪೌರಾಣಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ದೇಹದ ಗಣಪತಿಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಮೂಷಿಕ ವಾಹನವಾಗಿರುವುದು ಕೂಡ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡದು-ಚಿಕ್ಕದು ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ಥಾನವಿದೆ ಎಂಬ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಕೆಲವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಗಣೇಶನ ಜೊತೆ ಆತನ ವಾಹನಕ್ಕೂ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಈ ವಿಭಿನ್ನ ಆಚರಣೆ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ.
